Aholi salomatligiga atrof-muhit ifloslanishining ta’siri
##semicolon##
Aholi salomatligi##common.commaListSeparator## atrof-muhit ifloslanishi##common.commaListSeparator## PM2.5##common.commaListSeparator## ekologik xavf##common.commaListSeparator## havo sifat ko‘rsatkichi##common.commaListSeparator## yurak-qon tomir kasalliklari##common.commaListSeparator## statistik tahlil##common.commaListSeparator## Farg‘ona vodiysi##common.commaListSeparator## sanoat zonalari##common.commaListSeparator## tibbiy-demografik ko‘rsatkichlarAnnotatsiya
Ushbu maqolada Farg‘ona vodiysi misolida atmosfera havosi, suv va tuproq ifloslanishining aholi salomatligiga ko‘rsatadigan salbiy ta’siri ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda atrof-muhitdagi zararli moddalarning, xususan PM2.5, NO₂ va SO₂ konsentratsiyalarining oshishi yurak-qon tomir, nafas yo‘llari va onkologik kasalliklarning rivojlanishiga qanday ta’sir ko‘rsatayotgani o‘rganildi. Tadqiqot metodologiyasi sifatida statistik, tibbiy-demografik va ekologik monitoring ma’lumotlaridan kompleks foydalanildi. Maxsus hisoblash formulalari yordamida aholi salomatligiga ta’sir darajasi aniqlanib, sanoat korxonalari yaqinida yashovchi aholida sog‘liq muammolari yuqori ekani isbotlandi. Xususan, PM2.5 zarrachalarining har 10 µg/m³ ga oshishi bolalar va keksalarda kasallik xavfini 3,8% gacha oshirishi mumkinligi qayd etildi. Shu bilan birga, havoning sifat ko‘rsatkichlari bo‘yicha Toshkent shahrining ko‘rsatkichlari Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti belgilagan me’yorlardan bir necha baravar yuqoriligicha qolmoqda. Maqola yakunida ekologik salomatlik muammolarini yumshatish bo‘yicha ilmiy asoslangan amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi. Ushbu tadqiqot natijalari sog‘liqni saqlash va ekologiya sohalaridagi strategik qarorlar qabul qilishda muhim ahamiyat kasb etadi
##submission.citations##
1. Штанько Д. С., Кинжаев Д. А., Чвякин В. А. Инновационные научные исследования // Вестник науки. – 2022. С. 16-22.
2. Турдиев, Ш. М., Хусанов, А. Р. Влияние загрязнения окружающей среды на здоровье населения. // Журнал клинической и профилактической медицины – 2023. – №. 2. – С. 61-63.
3. Мякишева Ю. В. и др. Влияние загрязнения атмосферного воздуха на формирование риска здоровью населения экологически неблагополучного района крупного промышленного центра //Здоровье населения и среда обитания. – 2022. – Т. 30. – №. 3. – С. 44-52.
4. Lin L., Yang H., Xu X. Effects of water pollution on human health and disease heterogeneity: a review //Frontiers in environmental science. – 2022. – Т. 10. – С. 880246..
5. Zhou X. et al. Environmental and human health impacts of volatile organic compounds: A perspective review //Chemosphere. – 2023. – Т. 313. – С. 137489.
6. Gržinić G. et al. Intensive poultry farming: A review of the impact on the environment and human health //Science of the Total Environment. – 2023. – Т. 858. – С. 160014.
7. Jo‘rayev N.X., Rustamov A.T., Sattorov B.J. Havoning PM2.5 va NO₂ moddalari konsentratsiyasining aholi salomatligiga ta’siri (Toshkent shahridagi kuzatuvlar) // O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi xabarlari. – 2021. – №3. – B. 45–52.
8. Axmedova Sh.M. Sanoat hududlarida ekologik ifloslanish va onkologik kasalliklar: O‘zbekiston misolida tahlil // Tibbiyot va ekologiya jurnalı. – 2020. – №2. – B. 18–27.
9. Islomov M.Q., Sobirov Z.R., Usmonov S.T. Yirik shaharlarda havoning ifloslanishi va nafas yo‘llari kasalliklari statistikasi (2015–2019 yillar) // O‘zbekiston sog‘liqni saqlash ilmiy jurnali. – 2019. – №4. – B. 60–67.
10. To‘xtayeva R.A. Atrof-muhit ifloslanishi va bolalar sog‘ligi: PM2.5 ning allergik kasalliklarga ta’siri // Pediatriya va ekologiya. – 2022. – №1. – B. 33–40.
