SELECT va so'rovlarni optimallashtirish

Abrorjon Dilshodov; Rano Xudoberdiyeva; Ahadjon Qobulov; Asadbek Hojiyev

Mualliflar

Dilshodov Abrorjon Dilshodjon o’g’li Farg‘ona davlat texnika universiteti
Xudoberdiyeva Rano Abdunabiyevna Farg‘ona davlat texnika universiteti
Qobulov Ahadjon Dadamirza o’g’li Farg‘ona davlat texnika universiteti
Hojiyev Asadbek Salimjon oʻgʻli Farg‘ona davlat texnika universiteti

Annotatsiya

Ma’lumotlar bazasi tizimlarida SELECT operatori orqali bajariladigan so‘rovlarning samaradorligi axborot tizimlarining umumiy ishlash tezligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlovchi zamonaviy dasturiy tizimlarda noto‘g‘ri yozilgan SQL so‘rovlari server yuklamasining ortishiga, javob vaqtining sekinlashishiga va resurslarning samarasiz sarflanishiga olib keladi. SELECT operatori va so‘rovlarni optimallashtirish texnologiyalarini chuqur o‘rganish ma’lumotlarni qayta ishlash tezligini oshirish hamda tizim unumdorligini yaxshilashda muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot davomida SELECT operatorining ishlash prinsiplari, indekslash, query planner, execution plan, JOIN operatsiyalari va WHERE filtrlash mexanizmlarining samaradorligi tahlil qilindi. Shuningdek, optimallashtirilgan va optimallashtirilmagan so‘rovlarning bajarilish tezligi o‘zaro taqqoslandi. Natijalar SELECT so‘rovlarini to‘g‘ri tashkil qilish va indekslardan samarali foydalanish tizim unumdorligini bir necha baravar oshirishini ko‘rsatdi.

Kalit so’zlar: SQL, SELECT operatori, query optimization, indekslash, execution plan, database management system, JOIN, WHERE clause, query performance, ma’lumotlar bazasi.

##submission.citations##

1. Silberschatz A., Korth H., Sudarshan S. Database System Concepts. — New York: McGraw-Hill, 2020. — 1376 p.

2. Elmasri R., Navathe S. Fundamentals of Database Systems. — Boston: Pearson, 2017. — 1272 p.

3. Date C. J. An Introduction to Database Systems. — Boston: Pearson Education, 2019. — 1024 p.

4. Garcia-Molina H., Ullman J., Widom J. Database Systems: The Complete Book. — New Jersey: Pearson, 2018. — 1110 p.

5. Coronel C., Morris S. Database Systems: Design, Implementation and Management. — Boston: Cengage Learning, 2021. — 832 p.

6. Rahmonqulov H. Ma’lumotlar bazasi va SQL asoslari. — Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti, 2021. — 256 b.

7. Axmedov B. Zamonaviy ma’lumotlar bazalarida so‘rovlarni optimallashtirish usullari // Axborot texnologiyalari va boshqaruv. — Toshkent, 2022. — №4. — B. 44–52.

8. Yo‘ldoshev Q. SQL so‘rovlar samaradorligini oshirish texnologiyalari // Kompyuter tizimlari va innovatsiyalar. — Samarqand, 2023. — №2. — B. 31–39