Uyali aloqa tarmoqlarining arxitekturasi (MSC, BSC, BTS)
Abstract
Uyali aloqa tarmoqlari zamonaviy telekommunikatsiya tizimining eng muhim tarkibiy qismlaridan biri hisoblanadi. Mobil abonentlarga uzluksiz qo‘ng‘iroq, qisqa xabar almashinuvi va yuqori tezlikdagi ma’lumot uzatish xizmatlarini taqdim etishda tarmoqning ichki arxitekturasi hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot davomida uyali aloqa tarmoqlarining asosiy funksional elementlari bo‘lgan BTS (Base Transceiver Station), BSC (Base Station Controller) va MSC (Mobile Switching Center) tugunlarining texnik vazifalari, o‘zaro bog‘lanish mexanizmi hamda signal uzatish jarayonidagi roli ilmiy jihatdan tahlil qilindi. Strukturaviy va funksional modellashtirish usullari asosida ushbu komponentlarning abonentga xizmat ko‘rsatish sifati, tarmoq qamrovi, qo‘ng‘iroq uzluksizligi hamda trafik boshqaruvidagi samaradorligi baholandi. Tahlillar natijasida mobil aloqa tizimining barqaror ishlashi aynan MSC, BSC va BTS tugunlarining sinxron faoliyatiga bog‘liqligi, zamonaviy 4G/5G tarmoqlarida esa ushbu klassik arxitekturaning virtual va intellektual boshqaruv shakliga o‘tib borayotgani aniqlandi. Telekommunikatsiya operatorlari uchun mazkur arxitekturani optimallashtirish xizmat sifati va abonentlar soni ortib borayotgan sharoitda yuqori samaradorlikka erishishning muhim omili hisoblanadi.
Kalit so‘zlar: Uyali aloqa tarmog‘i, mobil kommutatsiya markazi, tayanch stansiyalar boshqaruvchisi, tayanch uzatkich stansiyasi, MSC, BSC, BTS, GSM arxitekturasi, radioaloqa, handover jarayoni, mobil signal, kommutatsiya, telekommunikatsiya tizimi, tarmoq qamrovi, abonent autentifikatsiyasi, 4G, 5G, tarmoq optimallashtirish, mobil infratuzilma.
References
1. Ibraimov R.R., Madaminov H.X., Khatamov A.P., Khotamov A. GSM va mobil tarmoqlarni boshqarish. – Toshkent: Nihol Print, 2021. – 188 b. GSM tarmog‘i arxitekturasi, MSC, BSC va BTS funksional tugunlari batafsil yoritilgan.
2. Qadamova M., Ma’murov F. Mobil aloqa texnologiyalari, 1G, 2G, 3G, 4G va 5G. // Educational Research in Universal Sciences. – 2024. – №3(1). – B. 379–383.
3. Abduqodirov A., Rasulov S. Mobil aloqa tarmoqlari va ularning rivojlanish istiqbollari. // Zamonaviy ta’limda fan va innovatsion tadqiqotlar. – 2025. – №2. – B. 154–158.
4. Axmedov U.X. Mobil aloqa tizimlari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2020. – 160 b.
5. Harsh Tataria, Mansoor Shafi, Andreas F. Molisch, Mischa Dohler, Henrik Sjöland, Fredrik Tufvesson. 6G Wireless Systems: Vision, Requirements, Challenges, Insights, and Opportunities. // Proceedings of the IEEE. – 2021. – Vol.109, No.7. – P.1166–1199.
6. Marco Centenaro, Lorenzo Vangelista, Andrea Zanella, Michele Zorzi. Long-Range Communications in Unlicensed Bands: The Rising Stars in the IoT and Smart City Scenarios. // IEEE Wireless Communications. – 2016. – Vol.23, No.5. – P.60–67.
7. Rozita Teymourzadeh, Salah Addin Ahmed, Kok Wai Chan, Mok Vee Hoong. Smart GSM Based Home Automation System. // Journal of Advanced Research in Dynamical and Control Systems. – 2018. – Vol.10, No.5. – P.125–132.
