Inklyuziv ta'limda o‘qituvchilar roli: muammo va yechimlar
Abstract
Ushbu maqolada inklyuziv ta'lim tizimida o‘qituvchilarning tutgan o‘rni, ularning kasbiy kompetentsiyalari, pedagogik yondashuv va faoliyatlarining samaradorligiga oid ilmiy tahlil keltirilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, inklyuziv ta'lim muvaffaqiyatini belgilovchi asosiy omillardan biri -bu o‘qituvchining maxsus pedagogik bilim va ko‘nikmalarga egaligi, differensiallashgan o‘qitish uslublarini qo‘llashi hamda oila va mutaxassislar bilan hamkorlik qilish qobiliyatidir. O‘zbekistondagi inklyuziv ta'lim jarayonining hozirgi holati, o‘qituvchilarning kasbiy tayyorgarligi darajasi va amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil etilgan.
Kalit so‘zlar: inklyuziv ta'lim, o‘qituvchi roli, kasbiy kompetentsiya, maxsus ta'lim ehtiyojlari, differensiallashgan o‘qitish, imkoniyati cheklangan o‘quvchilar, pedagogik moslashuv
References
1. UNESCO. The Salamanca Statement and Framework for Action on Special Needs Education. UNESCO Publishing, Paris. 1994. 47 b.
2. UNESCO. Global Education Monitoring Report: Technology in Education. Paris. 2023. UNESCO. https://doi.org/10.54676/UZQV8501
3. O‘zbekiston Respublikasining "Ta'lim to‘g'risida"gi Qonuni. (2020, 23-sentabr). O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, №39. Toshkent: O‘zbekiston.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 9-noyabrdagi PQ-433-son Qarori "Imkoniyati cheklangan shaxslarni ta'lim jarayoniga jalb etishni yanada kengaytirish chora-tadbirlari to‘g'risida". Toshkent: O‘zbekiston.
5. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta'limi vazirligi. O‘zbekistonda inklyuziv ta'lim: 2023-2024 o‘quv yili hisoboti. MMT nashriyoti. Toshkent. 2024. 68 b.
6. Yo‘ldoshev J.G. Inklyuziv ta'lim: nazariya va amaliyot. O‘qituvchi. Toshkent. 2021. 184 b.
7. Inomova M.Q. Imkoniyati cheklangan o‘quvchilar bilan ishlashda o‘qituvchi kompetentsiyasi. Pedagogika va psixologiya, 2022. 3(18), 45–58.
8. Saidahmedov N.S., Bekmurodov M.B. Maktabda inklyuziv muhitni shakllantirish. Pedagogika nashriyoti. Toshkent. 2020. 215 b.
9. Hasanboyeva O.U., Nishonova S.T. (2021). O‘zbek maktab madaniyati va inklyuziv pedagogika: ziddiyat va imkoniyatlar. Uzluksiz ta'lim, 4(52), 12–24.
10. Yunusova D.A. Qishloq maktablarida inklyuziv ta'limni amalga oshirishdagi muammolar. Ilmiy-pedagogik xabarnoma, 2022. 1(29), 78–91.
11. Musurmonova O.B. O‘qituvchi tayyorgarligi spiral modeli: inklyuziv ta'lim kontekstida. Pedagogika fanlari bo‘yicha nomzodlik dissertatsiyasi. Toshkent davlat pedagogika universiteti. 2023. 168 b.
12. Toshmatova G.R. Differensiallashgan o‘qitish texnologiyalari. Yangi asr avlodi. Toshkent. 2021. 142 b.
13. Xoliqova N.X. Inklyuziv ta'limda pedagogik muloqot madaniyati. Zamonaviy ta'lim, 2023. 5(114), 33–44.
14. Karimova V.M. Ta'limdagi psixologik muammo va yechimlar. Fan. Toshkent. 2019.196 b.
15. Yo‘ldosheva S.I., Rahimova M.T. Inklyuziv ta'limda oila-maktab hamkorligi: amaliy qo‘llanma. Barkamol fayz Media. Toshkent. 2023. 89 b.
16. Florian, L., & Black-Hawkins, K. (2011). Exploring inclusive pedagogy. British Educational Research Journal, 37(5), 813–828. https://doi.org/10.1080/01411926.2010.501096
17. Ainscow, M., Booth, T., & Dyson, A. Improving Schools, Developing Inclusion. Routledge. London. 2006. 222 p.
18. Loreman, T., Deppeler, J., & Harvey, D. Inclusive Education: Supporting Diversity in the Classroom (2nd ed.). New York. 2011. Routledge. 288 p.
