Intellektual boshqaruv tizimining iqtisodiy samaradorligi: O’zbekiston qozonxonalari misolida
Annotatsiya
Ushbu maqola O’zbekiston sanoat korxonalarida, xususan qozonxona qurilmalarida intellektual boshqaruv tizimlarini joriy etishning iqtisodiy samaradorligini o’rganadi. Tadqiqot jarayonida Toshkent, Samarqand va Navoiy viloyatlaridagi 12 ta sanoat korxonasida o’tkazilgan maydon tadqiqotlari, iqtisodiy tahlil va matematik modellashtirish usullari qo’llanilgan. Natijalar shuni ko’rsatadiki, intellektual PID-regulyator va IoT-texnologiyalarini integratsiya qilgan tizimlar yoqilg'i sarfini 18–27% ga kamaytiradi, uskunalar ishlamay qolish vaqtini 34% ga qisqartiradi hamda umumiy iqtisodiy samaradorlikni 2,3–3,8 yil ichida to’liq qoplaydi. Maqolada investitsiyalarni qaytarish modeli va qozonxonalar uchun moslashtirilgan samaradorlik ko’rsatkichlari taqdim etilgan.
Kalit so’zlar: intellektual boshqaruv, qozonxona, energiya tejamkorligi, IoT, PID-regulyator, iqtisodiy samaradorlik, O’zbekiston.
Библиографические ссылки
1. Zhao, L., Wang, J., & Li, H. (2021). Fuzzy logic-based combustion optimization in cement industry boilers: A field study. Applied Thermal Engineering, 195, 117–132.
2. Benner, M., & Shafiq, T. (2019). Neural network control systems for district heating boilers in Germany: Economic analysis. Energy and Buildings, 184, 59–72.
3. Petrov, A.V., & Ivanova, E.N. (2020). Economic efficiency of intelligent control systems in small and medium industrial boilers: Russian experience. Promyshlennaya Energetika, 7, 14–23. [Rus tilida]
4. Serikbayev, N., Moldagaliyev, A., & Bekova, R. (2022). IoT-based monitoring for predictive maintenance in Kazakhstani industrial boilers. Central Asian Journal of Engineering, 4(2), 87–101.
5. Toshmatov, J.X. (2018). Chirchiq elektrokimyo kombinatida avtomatik boshqaruv tizimini modernizatsiyalashning iqtisodiy samarasi. Texnika va Texnologiya, 3(11), 44–52. [O’zbek tilida]
6. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi 'Energiya tejamkorligi va energiya samaradorligi sohasidagi davlat siyosatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to’g'risida' PQ-92 sonli qaroriga ilova. Toshkent, 2022.
7. IEA (2023). Energy Efficiency 2023. International Energy Agency. Paris: OECD/IEA.
8. Rahimov, A., & Karimov, B. (2023). Smart technologies in Uzbekistan energy sector: Opportunities and barriers. Uzbekistan Journal of Industrial Engineering, 6(1), 12–28.
9. Xasanov, M.O., Sultonov, R.T., & Ergashev, F.B. (2022). Avtomatlashtirish texnologiyalari qo’llanilgan sanoat korxonalarida energiya samaradorligini oshirish: Navoiy viloyati tajribasi. Energetika va Elektr Texnika, 2(8), 33–45. [O’zbek tilida]
10. ISO/IEC 62443-2-1:2010. Industrial communication networks – Network and system security – Part 2-1: Establishing an industrial automation and control system security program. Geneva: ISO.
