Narsalar interneti (IoT) va uning telekommunikatsiya infratuzilmasidagi o‘rni

Sarvarbek Jiyanboyev; Ikromjon Xamidov

Авторы

Sarvarbek Jiyanboyev Farg‘ona davlat texnika universiteti
Ikromjon Xamidov Farg‘ona davlat texnika universiteti

Annotatsiya

Ushbu maqolada Narsalar interneti (IoT) texnologiyasining telekommunikatsiya infratuzilmasidagi o‘rni, uning zamonaviy tarmoqlar rivojiga ta’siri hamda texnik imkoniyatlari tahlil qilinadi. IoT qurilmalarining keskin ko‘payishi aloqa tarmoqlaridan yuqori o‘tkazuvchanlik, past kechikish, energiya samaradorligi va ishonchli xavfsizlik mexanizmlarini talab qilmoqda. Tadqiqotda 5G, LPWAN, LoRaWAN, NB-IoT, MQTT va CoAP kabi texnologiyalarning IoT tizimlaridagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasi doirasida smart shaharlar, qishloq xo‘jaligi va sanoat sohalarida IoT yechimlarini joriy etish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Maqolada IoT infratuzilmasining afzalliklari bilan birga xavfsizlik, standartlashtirish, tarmoq yuklamasi va ma’lumotlarni real vaqt rejimida qayta ishlash bilan bog‘liq muammolar ham ilmiy jihatdan asoslanadi.

Kalit so‘zlar: Narsalar interneti (IoT), telekommunikatsiya infratuzilmasi, 5G tarmoqlari, LPWAN, LoRaWAN, NB-IoT, MQTT protokoli, CoAP protokoli, smart shahar, raqamli texnologiyalar, sensor tarmoqlari, real vaqt tizimlari, IoT xavfsizligi, chekka hisoblash (Edge Computing), ma’lumot uzatish, raqamli iqtisodiyot.

Библиографические ссылки

1. Atzori, L, Iera, A, Morabito, G. (2010). The Internet of Things: A survey. Computer Networks, 54(15), 2787-2805.

2. Weiser, M. (1991). The computer for the 21st century. Scientific American, 265(3), 94-104.

3. Palattella, M.R, Dohler, M, Grieco, A., et al. (2016). Internet of Things in the 5G era: Enablers, architecture, and business models. IEEE Journal on Selected Areas in Communications, 34(3), 510-527.

4. Raza, U, Kulkarni, P, Sooriyabandara, M. (2017). Low power wide area networks: An overview. IEEE Communications Surveys & Tutorials, 19(2), 855-873.

5. Kolias, C, Kambourakis, G, Stavrou, A, Voas, J. (2017). DDoS in the IoT: Mirai and other botnets. IEEE Computer, 50(7), 80-84.

6. Shi, W, Cao, J, Zhang, Q, Li, Y, Xu, L. (2016). Edge computing: Vision and challenges. IEEE Internet of Things Journal, 3(5), 637-646.

7. Frustaci, M, Pace, P, Aloi, G, Fortino, G. (2018). Evaluating critical security issues of the IoT world. IEEE Internet of Things Journal, 5(4), 2483-2495.

8. Abdullayev, X.M. (2020). O‘zbekiston telekommunikatsiya tarmoqlarida IoT protokollarini qo‘llash imkoniyatlari: MQTT va CoAP taqqosiy tahlili. TATU Ilmiy-texnik jurnali, 3(12), 45-58. Toshkent.

9. Yusupova, M.B, Nazarov, B.T. (2021). LoRaWAN asosidagi sensor tarmog‘ini qishloq xo‘jaligida qo‘llash: Farg‘ona viloyati pilot loyihasi. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi fanlari jurnali, 2(8), 112-124. Toshkent.

10. Karimov, A.R, Xasanov, J.U. (2022). NB-IoT texnologiyasi asosida kommunal xizmatlar monitoringi tizimini yaratish: Toshkent shahri tajribasi. Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalar, 4(19), 33-47. Toshkent.

11. Ergashev, F.N. (2023). O‘zbekistonda IoT qurilmalarini sertifikatlashtirish tizimini shakllantirish: normativ-huquqiy asoslar. O‘zbekiston ATK vazirligi ilmiy axborotnomasi, 1(5), 7-22. Toshkent.

12. Holiqov, A.A, Toshmatov, B.R. (2021). Smart shahar konsepsiyasini O‘zbekistonda joriy etishning texnik muammolari. Axborot jamiyati va innovatsiyalar, 6(2), 88-101. Samarqand.

13. ITU-T Y.4000 (2012). Overview of the Internet of Things. International Telecommunication Union, Geneva.

14. 3GPP TR 45.820 (2015). Cellular System Support for Ultra Low Complexity and Low Throughput Internet of Things. Release 13.

15. ETSI EN 303 645 (2020). Cyber Security for Consumer Internet of Things: Baseline Requirements. European Telecommunications Standards Institute.