Sun’iy intellekt asosidagi kiberxavfsizlik tizimlarining afzalliklari va cheklovlari
Abstract
Ushbu maqolada sun’iy intellekt (SI) asosidagi kiberxavfsizlik tizimlarining zamonaviy holati, ularning afzalliklari va amaliy cheklovlari chuqur tahlil qilinadi. Axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida kiberhujumlar ko‘lami va murakkabligi ortib borayotgan bir sharoitda an’anaviy xavfsizlik mexanizmlarining samaradorligi pasayib bormoqda. Shu nuqtai nazardan, maqolada mashinaviy o‘rganish (Machine Learning) va chuqur o‘rganish (Deep Learning) algoritmlariga asoslangan yondashuvlarning kiberxavfsizlikni ta’minlashdagi roli yoritiladi. Tadqiqot davomida sun’iy intellekt tizimlarining real vaqt rejimida tahdidlarni aniqlash, katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash, anomaliyalarni topish va avtomatlashtirilgan qaror qabul qilish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, ushbu texnologiyalarning kamchiliklari, jumladan, noto‘g‘ri aniqlash ehtimoli (false positive/false negative), katta hajmdagi sifatli ma’lumotlarga bo‘lgan ehtiyoj, hisoblash resurslariga yuqori talab hamda adversarial hujumlarga nisbatan zaifligi tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: Sun’iy intellekt, kiberxavfsizlik, mashinaviy o‘rganish, chuqur o‘rganish, neyron tarmoqlar, anomaliyani aniqlash, intrusion detection system (IDS), intrusion prevention system (IPS), avtomatlashtirish, kiberhujumlar, tarmoq xavfsizligi, Big Data, adversarial hujumlar, SIEM tizimlari, xavfsizlik tahlili
References
1. Muxammadovich, M. F., & Maxammad o’g’li, U. A. (2022, November). Axborotni ximoyalash tizimini ishlab chiqish. In Proceedings of International Educators Conference (Vol. 1, No. 2, pp. 187-190).
2. Умаров, А. (2023, November). Интегрированный подход к преподаванию криптографии и кибербезопасности в вузах: теория и практика. In Conference on Digital Innovation:" Modern Problems and Solutions".
3. Saminjanovna, I. G., & Maxammad o’g’li, U. A. (2024). Axborotni ruxsatsiz foydalanishlardan himoyalash. Models and methods for increasing the efficiency of innovative research, 3(34), 366-369.
4. Умаров, А. (2023, November). Проектная методика в преподавании криптографии: развитие творческих и коммуникативных навыков. In Conference on Digital Innovation:" Modern Problems and Solutions".
5. Umarov, A. (2023, November). Axborotni ruxsatsiz kirishdan himoya qilishda audit va monitoringning roli. In Conference on Digital Innovation:" Modern Problems and Solutions".
6. Umarov, A. (2023, November). Xavfsizlik hodisalari: profilaktika choralari va ma'lumotlardan ruxsatsiz foydalanishga qarshi choralar. In Conference on Digital Innovation:" Modern Problems and Solutions".
7. Umarov, A. (2023, November). Bulutli ma'lumotlarni himoya qilish: ma'lumotlar xavfsizligini ta'minlash. In Conference on Digital Innovation:" Modern Problems and Solutions".
8. Umarov, A. (2023, November). Axborotni ichki tahdidlardan himoya qilish: ruxsatsiz foydalanishning oldini olish. In Conference on Digital Innovation:" Modern Problems and Solutions".
9. Qodirov, A., Umarov, A., & Ro‘zaliyev, A. (2023). Obyektga yo ‘naltirilgan dasturlashga kirish. Educational Research in Universal Sciences, 2(14), 481-484.
10. Umarov, A. M. O. G. L. (2021). Axborot xavfsizligi xavfini baholash. Scientific progress, 2(8), 293-300.
11. Umarov, A., & Ro‘zaliyev, A. (2023). Axborotni ruxsatsiz foydalanishlardan himoyalash. Educational Research in Universal Sciences, 2(10), 500-502.
12. Muxammadovich, M. F., & Maxammad o’g’li, U. A. Ro’zaliyev Abdumalikjon Vahobjon o’g’li.(2022). Axborotni ximoyalash.
13. Otakulov O.X. Kvant dasturiy arxitekturasi: asosiy tamoyillar va muammolarning tizimli tahlili//Scientific-technical journal (STJ FerSTU, ФарДТУ ИТЖ, НТЖ ФерГТУ, 2025, Т.29.спец.выпуск №11)
14. Otakulov O.X. & Noraliyev Sh.Sh. Kompyuter tаrmoqlаridа xаvfsiz konfigurаtsiyа аmаliyotlаri//Scientific-technical journal (STJ FerSTU, ФарДТУ ИТЖ, НТЖ ФерГТУ, 2025, Т.29.спец.выпуск №12)
