Issiqlik almashinish jarayonlarini modellashtirishda differensial tenglamalarning tatbiqi

Авторы

  • Nabiyeva Ziyodaxon Abdusattor qizi Farg‘ona davlat texnika universiteti
  • Bozarov Baxromjon Ilxomovich Farg‘ona davlat texnika universiteti

Аннотация

PDF (yuklab olish)

Differensial tenglamalar zamonaviy muhandislik-texnika fanlarining asosiy matematik tili hisoblanadi va real jarayonlarning vaqt bo'yicha o'zgarish qonuniyatlarini yuqori aniqlik bilan tasvirlash imkonini beradi. Sanoat korxonalarida texnologik jihozlarning issiqlik rejimini boshqarish, energiya sarfini optimallashtirish va texnologik operatsiyalar orasidagi vaqtni to'g'ri rejalashtirish masalalari birinchi tartibli oddiy differensial tenglamalar — xususan, Nyutonning sovish qonuni — asosida samarali yechiladi. An'anaviy tajriba-statik usullar jarayonning real vaqt rejimidagi dinamikasini hisobga olmaydi, bu esa ishlab chiqarish jadvalini rejalashtirishda noaniqliklarga olib keladi.

Ushbu tezisda issiqlik almashinish jarayonini tasvirlovchi differensial tenglamaning Koshi masalasi sifatida qo'yilishi, uning analitik yechimi, shuningdek Eyler va to'rtinchi tartibli Runge-Kutta sonli usullari yordamida integrallash algoritmlari ko'rib chiqiladi. Sanoat sharoitida metall buyumning sovish jarayoni misolida o'tkazilgan hisoblashlar tahlili Runge-Kutta usulining besh daqiqalik qadamda ham analitik yechimdan 0,1% dan kam farq qilishini, Eyler usulida esa xuddi shu qadamda xatolik 10% ga yetishini ko'rsatdi.

Kalit so'zlar: differensial tenglamalar, Koshi masalasi, Nyutonning sovish qonuni, Eyler usuli, Runge-Kutta usuli, issiqlik almashinish, sonli integrallash, matematik modellashtirish.

 

Биографии авторов

Nabiyeva Ziyodaxon Abdusattor qizi, Farg‘ona davlat texnika universiteti

 

 

Bozarov Baxromjon Ilxomovich, Farg‘ona davlat texnika universiteti

 

 

Библиографические ссылки

1. Понтрягин Л.С. Обыкновенные дифференциальные уравнения. — М.: Наука, 1974. — 332 с.

2. Boyce W.E., DiPrima R.C., Meade D.B. Elementary Differential Equations and Boundary Value Problems. — 11th ed. — Hoboken: Wiley, 2017.

3. Демидович Б.П., Марон И.А. Основы вычислительной математики. — М.: Наука, 1970. — 664 с.

4. Burden R.L., Faires J.D., Burden A.M. Numerical Analysis. — 10th ed. — Boston: Cengage Learning, 2015.

5. Incropera F.P., DeWitt D.P., Bergman T.L., Lavine A.S. Fundamentals of Heat and Mass Transfer. — 7th ed. — Hoboken: Wiley, 2011.

6. Калиткин Н.Н. Численные методы. — М.: Наука, 1978. — 512 с.

7. Sa'dullayev A., Mamatov M.A. Differensial tenglamalar va ularning tatbiqlari. — Toshkent: "O'zbekiston", 2019. — 184 b.

8. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "Raqamli O'zbekiston — 2030" strategiyasini tasdiqlash to'g'risida"gi PF-60-sonli Farmoni. — Toshkent, 2020.

Опубликован

15.06.2026

Как цитировать

Nabiyeva, Z., & Bozarov, B. (2026). Issiqlik almashinish jarayonlarini modellashtirishda differensial tenglamalarning tatbiqi. Research and Implementation, 4(6/2), 109–112. извлечено от https://rai-journal.uz/index.php/rai/article/view/1885

Выпуск

Раздел

Статьи